Featured Post

Mizoram Budget 2026-2027 thusawia thumal leh thuhlawm hman tharte

Mizoram Budget 2026-27 hian thumal thar leh thupui pawimawh tak tak, hriatthiam awlsam lo tak tak a rawn keng tel leh nual mai a. Heng thumalte hi mipui vantlang hriat thiam theih turin a tlangpuiin kan hrilhfiah dawn a ni.


Budget 2026-27 Thumal Thar Pawimawhte

1. Transformed Mizoram Vision 2047

  • Awmze tlangpui: Kum 2047-ah India-in zalenna a hmuh kum 100-na a thleng dawn a, hemi thleng tura Mizoram sum leh pai dinhmun thlâk danglamna tura ruahmanna pui (Master Plan) a ni.

  • Entirna: Chhungkaw pakhatin an fate zirna, eizawnna leh an upat huna khawsak phung tur kum 20 daih tura ruahmanna an siam ang hi a ni.

  • Budget-a a awmzia: Mizoram hi loneihna ringawt ni lo, service leh thiamna thar (innovation) hmanga sum hai chhuak thei tura siam a ni a, India ram sum (GDP) aṭanga 1% tal Mizoram thawh chhuah ni tura bituk a ni.

2. 16th Finance Commission Award

  • Awmze tlángpui: Central sorkar leh State sorkar-te sum insem dan tur kum 5 (2026-27 aṭanga 2030-31) chhunga hman tur kalphung thar a ni.

  • Inthlâk danglamnate:

    • Chhiah hmuh tur a tam deuh: Central chhiah aṭanga Mizoram chanvo chu 0.5% aṭangin 0.564%-ah a pung (Chhungkaw sum aṭanga i chanvo a ai lian zawk i hmu ang a ni).

    • Ṭanpuina tawp ta te: Ṭanpuina chi hnih a tawp ta—Post-Devolution Revenue Deficit Grant (State rethei deuh te'n an hmuh ṭhin) leh Health Grants (Hriselna kawnga sum bîk).

  • A nghawng: Chhiah aṭanga sum hmuh a tam deuh laiin, hman dan tur bituk awm lo "free money" hmuh tur a tlem phah thung a ni.

3. Study Team (Committed Liabilities atana din)

  • Awmze tlangpui: Department hrang hrang (PWD, Power, PHE) te'n eng vanga ba (liabilities) nei reng ngê an nih tih zir chiang a, hetiang a thlen nawn tawh lohna tura ruahmanna siamtu committee an ni.

  • Entirna: Chhungkuain eng vanga tui bill leh electric bill ba reng ngê an nih tih enfiah a, a hun taka pêk tawh ṭhin tura inkaihhruaina siam ang a ni.

  • Ruahmanna tharte:

    • Inventory Management System: Bungrua leh hmanrua vawn dan dik tâwk neih.

    • Schedule of Rates (SOR): In sakna hmanrua leh thil dang man bituk thlap (dik lo taka chhut rip (overcharge) venna).

4. Systemic Safeguards

  • Awmze tlangpui: Thil a chhiat hnua siam ṭhat leh aiin, a tir aṭanga a chhiat lohna tura kalphung leh dan khauh zawk siamna a ni.

5. e-Office Project

  • Awmze tlangpui: Sorkar office-a file leh lehkha pawimawh zawng zawng paper-less (lehkha tel lo) digital-a kalpui vekna a ni.

  • A hlâwkna: Hnathawh a chak zâwk a, file a bo tawh lo a, khawiah ngê file a tàn tih a hriat theih tawh dawn a ni. Tunah hian Secretariat-ah hman ṭan a ni a, office dangah zauh zel a ni dawn.

6. Labour Welfare (Maternity, Disability leh Marriage Assistance)

  • Awmze tlangpui: In sakna lama inhlawhfa (construction workers) registered-te tan ṭanpuina tihsan a ni.

  • A punna:

    • Nau neih ṭanpuina (Maternity): ₹5,000 → ₹10,000

    • Piangsual ṭanpuina (Disability): ₹50,000 → ₹1,00,000

    • Inneih ṭanpuina (Marriage): ₹5,000 → ₹10,000

  • A thar: Worker-te fate Board exam-a distinction-a tlingte tan ₹20,000 pek a ni bawk dawn.

7. First Formulation (Pension Revision)

  • Awmze tlangpui: Kum 2016 hmaa pension-te tan, 7th Pay Commission tlawhchhana an pension zât siamrem dan phung a ni. Mi 25,038 zetin he ruahmanna hmang hian pension siamremna an hmu tawh a ni.

8. Interest Subvention

  • Awmze tlangpui: Loan pûkna punna (interest) sorkarin tlem-a-záwng a rulhsak ṭhin hi a ni. Beneficiary-te'n loan an rulh hnem lohna tura sorkar ṭanpuina a ni.

9. Progress Partners

  • Awmze tlangpui: Bana Kaih scheme hnuaia ṭanpuina hmutute sawina a ni. Loneitu leh eizawnna thar buatsaihtute (entrepreneurs) an ni tlangpui.

10. Secondary Collection Centres

  • Awmze tlangpui: District 11-a loneitute'n an thlai thar (entirna'n: sawhthing) sorkar hmunpuia an hralh theihna hmun a ni. Loneitute'n an thlai man tlawm lutuk loa an hralh theihna tura ruahman a ni.

11. SNA SPARSH Platform

  • Awmze tlangpui: Centrally Sponsored Scheme (CSS) sumte dik tak leh hun taka hman a nih theih tura digital platform a ni. He platform-ah hian Mizoram a luh ve vek tawh avangin Central aṭangin lawmman (incentive) ₹350 crore a hmu phah a ni.

12. Operation Jericho

  • Awmze tlangpui: Ruihhlo dona beihpui thlâkna hming a ni. He hmalakna atan hian Excise & Narcotics Department hnuaiah ₹40 lakh dah hran a ni.


Hemi bakah pawh hian kumina hman thar chauh ni lo, Budget ṭawngkam hrim hrimte hi remchangah kan la tarlang leh dawn nia.


Comments

Popular Post

Easter Lo Chhuah Dan

Unraveling the Roots: The Origin of the Word "Mizo" or "Zo"

A Tawp a Tawpah: Gmail Address Thlâk Theih A Ni Ta (Data Hloh Miah Loin)

MLA LAD Fund hman theihna leh hman theih lohnate

Understanding Land Ownership Provisions in the Mizoram (Land Revenue) Rules, 2013