Featured Post

Mizoram Budget 2026-2027 thusawia thumal leh thuhlawm hman tharte

Mizoram Budget 2026-27 hian thumal thar leh thupui pawimawh tak tak, hriatthiam awlsam lo tak tak a rawn keng tel leh nual mai a. Heng thumalte hi mipui vantlang hriat thiam theih turin a tlangpuiin kan hrilhfiah dawn a ni.


Budget 2026-27 Thumal Thar Pawimawhte

1. Transformed Mizoram Vision 2047

  • Awmze tlangpui: Kum 2047-ah India-in zalenna a hmuh kum 100-na a thleng dawn a, hemi thleng tura Mizoram sum leh pai dinhmun thlâk danglamna tura ruahmanna pui (Master Plan) a ni.

  • Entirna: Chhungkaw pakhatin an fate zirna, eizawnna leh an upat huna khawsak phung tur kum 20 daih tura ruahmanna an siam ang hi a ni.

  • Budget-a a awmzia: Mizoram hi loneihna ringawt ni lo, service leh thiamna thar (innovation) hmanga sum hai chhuak thei tura siam a ni a, India ram sum (GDP) aṭanga 1% tal Mizoram thawh chhuah ni tura bituk a ni.

2. 16th Finance Commission Award

  • Awmze tlángpui: Central sorkar leh State sorkar-te sum insem dan tur kum 5 (2026-27 aṭanga 2030-31) chhunga hman tur kalphung thar a ni.

  • Inthlâk danglamnate:

    • Chhiah hmuh tur a tam deuh: Central chhiah aṭanga Mizoram chanvo chu 0.5% aṭangin 0.564%-ah a pung (Chhungkaw sum aṭanga i chanvo a ai lian zawk i hmu ang a ni).

    • Ṭanpuina tawp ta te: Ṭanpuina chi hnih a tawp ta—Post-Devolution Revenue Deficit Grant (State rethei deuh te'n an hmuh ṭhin) leh Health Grants (Hriselna kawnga sum bîk).

  • A nghawng: Chhiah aṭanga sum hmuh a tam deuh laiin, hman dan tur bituk awm lo "free money" hmuh tur a tlem phah thung a ni.

3. Study Team (Committed Liabilities atana din)

  • Awmze tlangpui: Department hrang hrang (PWD, Power, PHE) te'n eng vanga ba (liabilities) nei reng ngê an nih tih zir chiang a, hetiang a thlen nawn tawh lohna tura ruahmanna siamtu committee an ni.

  • Entirna: Chhungkuain eng vanga tui bill leh electric bill ba reng ngê an nih tih enfiah a, a hun taka pêk tawh ṭhin tura inkaihhruaina siam ang a ni.

  • Ruahmanna tharte:

    • Inventory Management System: Bungrua leh hmanrua vawn dan dik tâwk neih.

    • Schedule of Rates (SOR): In sakna hmanrua leh thil dang man bituk thlap (dik lo taka chhut rip (overcharge) venna).

4. Systemic Safeguards

  • Awmze tlangpui: Thil a chhiat hnua siam ṭhat leh aiin, a tir aṭanga a chhiat lohna tura kalphung leh dan khauh zawk siamna a ni.

5. e-Office Project

  • Awmze tlangpui: Sorkar office-a file leh lehkha pawimawh zawng zawng paper-less (lehkha tel lo) digital-a kalpui vekna a ni.

  • A hlâwkna: Hnathawh a chak zâwk a, file a bo tawh lo a, khawiah ngê file a tàn tih a hriat theih tawh dawn a ni. Tunah hian Secretariat-ah hman ṭan a ni a, office dangah zauh zel a ni dawn.

6. Labour Welfare (Maternity, Disability leh Marriage Assistance)

  • Awmze tlangpui: In sakna lama inhlawhfa (construction workers) registered-te tan ṭanpuina tihsan a ni.

  • A punna:

    • Nau neih ṭanpuina (Maternity): ₹5,000 → ₹10,000

    • Piangsual ṭanpuina (Disability): ₹50,000 → ₹1,00,000

    • Inneih ṭanpuina (Marriage): ₹5,000 → ₹10,000

  • A thar: Worker-te fate Board exam-a distinction-a tlingte tan ₹20,000 pek a ni bawk dawn.

7. First Formulation (Pension Revision)

  • Awmze tlangpui: Kum 2016 hmaa pension-te tan, 7th Pay Commission tlawhchhana an pension zât siamrem dan phung a ni. Mi 25,038 zetin he ruahmanna hmang hian pension siamremna an hmu tawh a ni.

8. Interest Subvention

  • Awmze tlangpui: Loan pûkna punna (interest) sorkarin tlem-a-záwng a rulhsak ṭhin hi a ni. Beneficiary-te'n loan an rulh hnem lohna tura sorkar ṭanpuina a ni.

9. Progress Partners

  • Awmze tlangpui: Bana Kaih scheme hnuaia ṭanpuina hmutute sawina a ni. Loneitu leh eizawnna thar buatsaihtute (entrepreneurs) an ni tlangpui.

10. Secondary Collection Centres

  • Awmze tlangpui: District 11-a loneitute'n an thlai thar (entirna'n: sawhthing) sorkar hmunpuia an hralh theihna hmun a ni. Loneitute'n an thlai man tlawm lutuk loa an hralh theihna tura ruahman a ni.

11. SNA SPARSH Platform

  • Awmze tlangpui: Centrally Sponsored Scheme (CSS) sumte dik tak leh hun taka hman a nih theih tura digital platform a ni. He platform-ah hian Mizoram a luh ve vek tawh avangin Central aṭangin lawmman (incentive) ₹350 crore a hmu phah a ni.

12. Operation Jericho

  • Awmze tlangpui: Ruihhlo dona beihpui thlâkna hming a ni. He hmalakna atan hian Excise & Narcotics Department hnuaiah ₹40 lakh dah hran a ni.


Hemi bakah pawh hian kumina hman thar chauh ni lo, Budget ṭawngkam hrim hrimte hi remchangah kan la tarlang leh dawn nia.

Comments

Popular Post

Unraveling the Roots: The Origin of the Word "Mizo" or "Zo"

Navigating the New Maze: 5 Surprising Changes in India's 2025 FCRA Rules for NGOs

Navigating Land Leases in Mizoram: Provisions under the 2013 Rules

Understanding Land Ownership Provisions in the Mizoram (Land Revenue) Rules, 2013